خبرگزاری فارس _ گروه هنر: حضرت آیتالله العظمی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی (ره) در یکی از آخرین سخنرانیهایشان، تعبیر نغز و بدیعی را در وصف ملت بزرگ ایران مورد طرح و تاکید قرار دادند. ایشان ضمن اشاره به نقش خطیر مردم در رویارویی با حوادث و اتفاقات گوناگون، بیان داشتند: «چنانچه حادثهای برای کشور پیش بیاید، خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد برای مقابلهی با حوادث، و کار را مردم تمام خواهند کرد.»
از زمان طرح این معنا تا به امروز، تعبیر رسا و درخور تامل «ملت مبعوث» و مشتقات دیگر آن مانند «امت مبعوث» و «بعثت مردم» به یکی از مهمترین مفاهیم الهامبخش و مورد توجه اصحاب فکر و قلم تبدیل شده است. بهویژه ساعاتی پس از اعلام خبر شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، جوشش و پیوند وثیق امام و امت که تجلی آن، خروش پرشکوه، حماسهآفرین و دشمنشکن مردم در خیابانها بود، بیش از هر چیز توجه اصحاب تامل و اندیشه را به تعبیر بلیغ «ملت مبعوث» و صدق وقوع آن معطوف ساخت و حالا هر روز و هر شب در نقطه نقطه جغرافیای پهناور ایران، شاهد تجلیات تازهای از بعثت شکوهمند ملت و تزاید اوراق زرین دیگر بر تارک پرافتخار تاریخ این مرز و بوم هستیم.
در همین راستا حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در پیام اخیر خود به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، ضمن تاکید بر لزوم بعثت هنرمندان در امتداد بعثت مردم، تصریح فرمودند که حماسه حضور و دفاع و پیروزی ملت، تکلیف بزرگی را بر دوش اهالی فرهنگ و ادب و هنر میگذارد تا همچون فردوسی برخیزند و فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند و روایت خیزش عظیم ملت را در تاریخ، ماندگار کنند.
برای تفسیر و تبیین بیشتر این فرمایش مهم رهبر معظم انقلاب اسلامی به سراغ دکتر محمدعلی رجبی دوانی، هنرمند، نویسنده و پژوهشگر حوزه فلسفه هنر رفتیم و با او در این زمینه همکلام شدیم.
در ادامه مشروح این گفتوگو را از نظر میگذرانید:
فارس: همانگونه که مستحضرید، رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) به تازگی با صدور پیامی به مناسبت 25 اردیبهشت؛ روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، بر لزوم بعثت هنرمندان در امتداد بعثت مردم تاکید فرموده و بیان داشتند که حماسه حضور و دفاع و پیروزی ملت، تکلیف بزرگی را بر دوش اهالی فرهنگ و ادب و هنر میگذارد تا همچون فردوسی برخیزند و فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند و روایت خیزش عظیم ملت را در تاریخ، ماندگار کنند. از نگاه شما بعثت هنرمندان، متضمن چه ابعاد و خصوصیاتی است و چگونه محقق میشود؟
رجبی دوانی: بسم الله الرحمن الرحیم. پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی مبنی بر اینکه اهالی فرهنگ، ادب و هنر، در قبال حماسه حضور، دفاع و پیروزی ملت، تکلیف بزرگی بر دوش دارند و باید بعثت هنرمندان را در امتداد بعثت مردم رقم بزنند، من را به یاد یکی از فرمایشات رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای (ره) انداخت، زمانی که به اتفاق جمعی از هنرمندان، توفیق داشتیم در خدمت ایشان باشیم.
رهبر شهید انقلاب فرمودند که هنرمندان وارد میدان شوند و مستندات را به زبان هنر بیان کنند
امام شهید ما در آن دیدار، فرمودند اینکه داستان زندگی رزمندگان و ماجراهایی که در جبهههای جنگ تحمیلی هشتساله اتفاق افتاده است را چاپ میکنید، کار بسیار خوب و مفیدی است اما مفیدتر از آن، این است که هنرمندان وارد میدان شوند و این مستندات را به زبان هنر بیان کنند؛ چرا که سند، از چیستی با ما سخن میگوید اما چگونگی را بیان نمیکند. نسل آینده از کجا باید بداند که جنگ تحمیلی هشتساله با چه احوالی اتفاق افتاد، چه نسبت قلبیای وجود داشت بود که این ماجراها حادث شد. خاصیت مهم هنر این است که میتواند همان حال و نسبت قلبی که در مقطع هشت سال دفاع مقدس وجود داشته است را به خوبی منتقل کند.
امروز شاهد ظهور باطن انقلاب اسلامی هستیم
اکنون هم فرمایش رهبر معظم انقلاب اسلامی (حفظهالله) ناظر بر همین مسئله است. ما امروز در مسیر اتفاق بزرگی هستیم که به واسطه خود مردم محقق شده است. بعثتی رخ داده است و به پیشگویی رهبر شهید ما مردم ظهور کردهاند. ظهور مردم، به معنای ظهور باطن انقلاب اسلامی است که زمینهسازی آن در طول قریب به چهل و هفت سال گذشته صورت پذیرفت تا فهم شود و حالا مردم با جان و دل خویش، این حقیقت را به منصه ظهور برسانند. باید توجه داشت که وقتی این حقیقت به ظهور برسد و ملت مبعوث شوند، چنین بعثتی مانند بعثت پیامبر بزرگوار ما (صلیالله) به نقطه آغازین نیاز دارد.
شهادت رهبر معظم انقلاب نقطه آغازین بعثت مردم بود
نقطه آغازین بعثت کنونی مردم، شهادت رهبر بزرگوار ما بود. با شهادت ایشان، مردم متوجه حقیقت و باطن امر شدند. با وجود این، تفسیر چنین حقیقت بزرگی مستلزم گذر زمان است. حالا بیش از ۷۵ شب است که مردم در میدان حضور مییابند و این حقیقت را به ظهور میرسانند. این ظهور مانند هر ظهور دیگری دارای تفسیر و تاویلی است. تفسیر و تاویل ظهور ملت در صحنه، کار کسانی است که اهل نظرند و نسبتی با کلامالله و بیانات معصومین (علیهمالسلام) دارند.
هنرمند با قلب انسانها سر و کار دارد و با اثر خود نسبت قلبی برقرار شده با حقیقت را نشان میدهد
در این راستا ائمه محترم جمعه، امامان محترم جماعت در مساجد و دیگر متفکران و صاحبنظران به تفسیر و تاویل این ظهور میپردازند اما کار هنرمند این است که وقتی به عرصه ورود میکند، به بیان حال میپردازد و با اثر خود، نسبت قلبی خاصی را که با حقیقت برقرار شده است، نشان میدهد. این نسبت قلبی را نمیتوان با زبان معمولی یا به قول اهل حکمت، به زبان عبارت بیان کرد، باید آن را با زبانی بیان کرد که حتی از اشارت هم بگذرد و به لطایف برسد، تا جایی که مردم بتوانند آن حقیقت را بهتر ببینند. از آن مهمتر، نسلهای آینده بدانند که در مثل امروزی چه اتفاقاتی رخ داده است. علاوه بر این، کسانی که هنوز حقیقت را ندیدهاند و عالم بعثت را ادراک نکردهاند، متوجه آن شوند؛ چرا که حرکت ایمانی به قلب انسان مربوط است و هنرمند نیز با قلب انسانها سروکار دارد.
بنابراین هنرمند به واسطه اثر هنری خود میتواند این حرکت و جوشش عظیم را بر قلبهایی که هنوز فتوحی پیدا نکردهاند، بتاباند و این قلبها را هم دچار خطور و بازگشایی کند. همچنین ایمان قلبی انسانهایی که در میانه صحنه حضور دارند را راسختر سازد تا برای تداوم حرکت در مسیری که در آن گام نهادهاند، مصمم و استوارتر شوند.
فارس: یکی از خصلتها و خاصیتهای زبان هنر که در پیام مهم رهبر معظم انقلاب اسلامی مورد تاکید قرار گرفته، ماندگاری آن است. چه اینکه ایشان تاکید فرمودند اهالی فرهنگ و ادب و هنر، فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند و روایت خیزش عظیم ملت را در تاریخ، ماندگار کنند. از منظر شما چرا زبان هنر، زبانی ماندگار محسوب میشود و چگونه است که آنچه با این زبان امتزاج پیدا میکند، در طول تاریخ ماندگار میشود؟
رجبی دوانی: اولا در اینجا باید پرسید که تاریخ چیست؟ در اینباره برخی گفتهاند که تاریخ، همزاد و همراه با انسان است. لذا تاریخ به معنای گذشته نیست، تاریخ همواره به معنای اکنون است؛ یعنی گذشته در آینده که میشود اکنون. به همین خاطر است که ما اقوال تاریخ را گرامی میداریم. اگر اکنون ما نسبتی با تاریخ نداشت، به چه کارمان میآمد؟ لذا آنچه که رهبر معظم انقلاب اسلامی (حفظهالله) بدان اشاره فرمودند، بحثی بسیار حکیمانه و مبتنی بر همین منوال است.
فرمایش رهبر معظم انقلاب مبنی بر بعثت هنرمندان، بسیار حکیمانه است
هنرمند به واسطه اثر خود، از حالات و اتفاقات درونی امر ظاهری سخن میگوید، پس سخنش همواره به روز خواهد شد و در آینده به مثابه همان اتفاقی که در زمان خلق اثر توسط هنرمند رخ داده است، جلوه خواهد یافت. بنابراین همانگونه که مردم امروز بعثت یافتهاند، مردمان آینده هم چنین حالی را پیدا میکنند و به این ادراک خواهند رسید که در ظرف زمان امروز، چه اتفاقاتی رخ داده است. به همین خاطر تصور میکنم بیان حقیقت بهواسطه قلم هنرمند و یا با هر وسیله دیگری که بتوانیم آن را زبان هنر بنامیم، خصلتی تاریخی و فراتاریخی پیدا میکند؛ چرا که زبان هنر، زبانی در تاریخ و در عینحال، فراتر از تاریخ است.
بعثت هنرمندان باید برای همیشهی تاریخ هنر مدنظر قرار گیرد
لذا هنرمند در چنین حالتی به تاریخ ورود پیدا میکند و با ورود خود به تاریخ، دیگر مسئله زمان به معنای زمان فانی گذرا و نقطههایی که گذشته است و احیا نمیشود، از بین میرود و همواره زنده خواهد ماند. به نظرم میرسد که فرمایش رهبر معظم انقلاب اسلامی (حفظهالله) چنین چیزی است و دستور ایشان، دستور حکیمانهای است که باید برای همیشه تاریخ هنر مورد نظر قرار گیرد.
فارس: چند شب قبل، شاهد حضور حسن روحالامین، نقاش شناختهشده کشورمان در یکی از اجتماعات شبانه و پرشور مردمی و خلق یک تابلوی نقاشی توسط او در خیابان بودیم. تابلویی که با الهام از افعال و احوال حماسی مردمی که آن شب در خیابان حاضر شده بودند، به منصه بروز و ظهور رسید. از منظر شما آیا چنین کنشهایی را میتوان مصداقی برای فرمایش اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنی بر بعثت هنرمندان در امتداد بعثت مردم دانست؟
رجبی دوانی: بله، ببینید حضور و فعالیت هنرمند در میان جمع، واجد معانی گوناگونی است و چیزهای زیادی را نمایش میگذارد. یکی اینکه مردم این امکان را پیدا میکنند تا خود در آینه کار هنر ببینند. از جمله مواردی که همواره در باب مخاطب هنر گفته شده همین نکته است. بدینمعنا که اثر هنری باید به گونهای باشد که مردم بتوانند خود را در آن ببینند و بعد، بیندیشند؛ مثل آینه.
خلق اثری هنری در خیابان و آینهای که برای مردم ساخته میشود
لذا حرکتهایی از این قسم میتواند چنین نقشی را محقق سازد. کما اینکه ما شاهد هستیم آقای سیدمسعود شجاعی طباطبایی هم امروز در قم همین کار را انجام میدهد و هزاران نفر میآیند، جمع میشوند و کاریکاتورهای این هنرمند را از نزدیک میبینند، حتی مردم در فرایند خلق اثر مشارکت پیدا میکنند. اصلا همین مشارکت مردم در خلق اثر هنری خیلی مهم است و شاید یکی از کارهای خوبی که انجام میشود هم همین باشد.
حضور هنرمندان در میدان به فرمایش رهبر معظم انقلاب اسلامی صورت عینی میبخشد
هنرمندان به میدان بیایند، قلم به دست بگیرند، مقداری کار کنند، مقداری از کار را هم به مردم بسپارند و با مردم همسخن شوند و احساس کنند که ما فقط در ظرف زمانی امروز زندگی نمیکنیم، بلکه این وقت و این لحظه ورای زمان فانی است. ما امروز داریم با آینده و آیندگان سخن میگوییم و در عینحال، از گذشته نقل میکنیم. ما داریم بهواسطه امروزمان با آینده همکلام میشویم. لذا چنین کارهایی میتواند در همین جهت حرکت کند و به فرمایش رهبر بزرگوار انقلاب اسلامی، صورت عینی ببخشد.
نسخه چاپي
